TRIBINA BOŠNJAKA

MOŽE LI SE SRBIJA DEMOKRATIZOVATI  ?

RASUĐIVANJA O SRBIJI

Piše : Mensur Seferović

               Bilo je ljeto 1995. kada je lider Liberalnog saveza Crne Gore na pitanje kako vidi trenutnu političku situaciju u Srbiji odgovorio : “ Mogu vam slikovito reći da je srpska situacija nešto potpuno novo u civilizacijskom i istorijskom hodu … Oni jednostavno predstavljaju mutante. U političkom smislu to je jedna faza opredmećenog ludila. Mislim da Srbiji predstoji put denacifikacije, na isti način na koji je to bilio potrebno Njemačkoj. S tim što je za Njemačku onda bio zainteresovan čitav svijet, a za Srbiju nije istinski zainteresovan niko… Velike Srbije nikada biti neće”.

                Četiri i po godine kasnije, januara 2000, u glasilu “Vreme” vodila se polemika oko jedne analize u kojoj se tvrdilo “kako se opoziciji više isplati da čeka redovne izbore nego da insistira na vanrednim”, jer je “Srbija još uvek jedna  pretpolitička zajednica u kojoj ključnu ulogu igra manipulisanje simbolima i mitovima, a ne interes na logici sredstvo-cilj, te da u takvom okruženju izbore može da dobije samo Milošević”, odnosno, da ta teza “ne ostavlja dovoljno prostora prelaska ( iz pretpolitičke ) u političku zajednicu”.  Džim Džons

Rasuđivanja o mogućnostima demokratizacije srpskog društva u kojem vladajući “zarobljeni um” vodi ljude i u 21. vijek predrasudama, mitovima i legendama, a ovi to i prihvataju, kada je “život u senci ideoloških i nacionalnih simbola”, kada su “i prošlost i budućnost pretvoreni u kič”, kada je “nacionalizam neka nova religija”, predočavaju nam dvije Srbije, od kojih je jedna režimska, stvarna, na velikoj istorijskoj, nacionalnoj i državotvornoj stranputici.

                 “Siroti Srbi, njihov vođa je balkanski Džim Džons (sinonim za rasistu, op.M.S.) i oni su se ponašali kao članovi vjerske sekte koja se sprema za masovno samoubistvo”, da ispije “koktel smešan od nacionalističke pomame i samosažaljenja”

kako piše istaknuti američki pjesnik srpskog porijekla Čarls Simić novembra prošle godine (dobitnik Pulitzerove nagrade za 1990. Godinu za poeziju), ukazujući na to da “univerzalni truizam da žanjete ono što ste posejali, njima je postao nerazumljiv”, da je u prilikama “gde je vladajuća elita umešana u masovna ubistva i etnička čišćenja u ime Srba, istaknuti akademici, intelektualci i politički analitičari i dalje su zabavljeni razmrsivanjem makijavelističkih spletki Novog Svetskog Poretka”.

 Zov nacionalističkih truba

Neka nam, uz to, današnju “Dušanovu Srbiju” gdje se horski pjeva “ u mog lole kosa do ramena, ćaćina mu ratne uspomena”, približe makar i djelimično, makar i malobrojni, srčani kritičari mitovima ostrašćenih seljaka i građana, ljudi pravičnosti i pravednici, hrabri borci protiv nacional-šovinistilkih zastranjenja i osvajačkih aspiracija kosovskih i drugih oklopnika, nama bliska jezgra slobodoumnih i pravdoljubivih, u čijem se djelu i otporu mogu nazrijeti i neki drugi podnošljiviji život, civilizacijski raspleti, jer “ni u moru mržnje i sramote ni kaplja poštenja i reda ne gubi se u nepovrat”.

                     “Razgovorom u senci šutljive većine”, ljeta 1998, predstavnika Beogradskog kruga, progresivnih Beograđana, čijim sam skupovima i sam nekada prisustvovao, portretisani su oni koji su nasrtali na susjede, “u ratu u kojem nisu učestvovali”, dali najveći doprinos: Slobodan Milošević, Dobrica Ćosić, Srpska pravoslavna crkva, Socijalistička partija Srbije, Srpska akademija nauka i umetnosti, Udruženje književnika Srbije, JNA, predstavnici vlade Srbije, šešeljevci i arkanovci, “tigrovi” i “beli orlovi” i drugi, kojom prilikom je rečeno:  “Većina stanovništva u Srbiji je sledila nacionalističku politiku vođstva, davala je posredno legitimitet ratničkoj politici”- rekla je Zagorka Golubović, profesor univerziteta.”Glasajući za koncipirani nacionalistički program Slobodana Miloševića taj deo stanovništva u Srbiji mora da podeli odgovornost za ratotvorcima, bez obzira što je veliki broj bio zaveden i izmanipulisan. Ali zavodjenje i manipulisanje uspeva samo onda, kada postoji sklonost ka zavodjenju, kao što je rekao Vilhem Rajh. Taj deo populacije je direktno doprineo trajnju rata, šaljući svoje sinove u rat ili sami učestvuju}i kao dobrovoljci na hrvatskim ili bosanskim ratištima.Drugu vrstu odgovornosti snosimo svi, koji nismo uspjeli da podstaknemo relevantne snage koje bi se suprotstavile ratu. Posebnu odgovornost snose oni koji su za sve vreme rata ćutali, tzv.unutrašnji emigranti, koji i kada su bili protiv rata nisu smatrali da imaju moralnu obavezu da mu se javno suprotstave”.

                         “…Da li se može govoriti o nezrelosti srpskog naroda? Na to je Milenko Marković iz Društva za zaštitu istine o NOB rekao: “ Može se govoriti o istorijskoj nezrelosti srpskog naroda.Mi vidimo i sada da posle tih katastrofalnih ratova koji su vodjeni na tlu Hrvatske i BiH, ponovo imamo zov nacionalističkih truba za odbranu srpstva na Kosovu. Što je najžalosnije pokazuje se doza spremnosti da se podje za tim zovom”.

                          Otuda profesor iz Novog Sada Aleksandar Popov ne zapaža “ni traga samoosvješćenju”: “ Profesor Miladin Životić, rodonačelnik beogradskog kruga, otišao je sa ovog sveta ogorčen zato što nije naišao na razumevanje kod ljudi koji su mu bili veoma bliski… Kada ode ovaj režim, u klimi sveopšte bede, od fizičke do duhovne, najlakše će biti u budućem režimu da svoju poziciju izgradi na novom mitu, koji će za poruku imati mazohizam. Taj mit bio bi zasnovan na otporu prema medjunarodnoj zajednici i novom svetskom poretku. To je opasnost, zbog koje moramo govoriti o odgovornosti i zbog čega stvar traba dovesti do kraja.”

 “  Jednooki ljudi  “

U sredini u kojoj se uporno pisalo i govorilo da se Bošnjaci u “delu  Sarajeva pod njihovom kontrolom ubili oko 2o hiljada Srba, plus 12 hiljada Srba koji su branili Srpsko Sarajevo”, da je “korito reke Miljacke jedno vreme bilo tesno za srpske leševe” /”Politika”, 5.april ’94/, ne iznenadjuje ni to što je objavljena Deklaracija o obustavljanju postupka Haškog tribunala protiv Radovana Karadžića koju je potpisala grupa akademika univerzitetskih profesora i naučnih radnika “Milorad Ekmečić, Mihailo Marković, Nikola Milošević, Ljubomir Tadić, Kosta Čavoški…/.

Tu je objavljena i Deklaracija protiv genocida nad srpskim narodom, Memorandum br.2, šezdesetorice srpskih intelektualnih uglednika, s blagoslovom patrijarha Pavla, gdje se kaže da se “odbrana sopstvene ličnosti,materijalnih uslova opstanka i odbrana sopstvene duhovnosti ne mogu smatrati genocidom”, a zatim slijedi i pozivanje medjunaronde zajednice da prizna srpske zasluge u borbi protiv najezde fundamentalizma.

Čula se riječ i druge Srbije. Deklaraciju su kritički odmjeravala i petorica istaknutih srpskih ntelektualaca, medju njima i akademik Dragutin Dražić sa izjavom pod naslovom “Jednooki ljudi”:”…Ljudi koji su je napisali i potpisali očigledno spontano žive 1oo godina unazad i to nije slučajno. Osim ljudi iz crkvenih krugova, patrijarha Pavla i episkopa bačkog Irineja, većina ostalih imena medju potpisnicima su ljudi koji već deset godina pričaju istu priču i gledaju samo ‘ jednim okom’. Stvarno sam zapanjen da do mozgova tih ljudi ništa ne dopire, ništa nisu shvatili…”

Nova mitološka kompenzacija

“ Šešelj je nova mitološka kompenzacija Srbima nakon nacionalnog poraza” - izjavila je Vesna Pešić, dobitnica više priznanja /nagrada/ za mir i toleranciju, a potom: ”Ja više osećam gadjenje što nije bilo dovoljno ljudi da podrže one koji su bili u pravu. Bili smo suviše slabi da bismo imali više uticaja . U to vreme demonstracija po Beogradu protiv rata u Bosni dolazile su razne svetske televizije i neprestano pitale da li mi možemo da obustavimo rat. Rekla sam im:” Da iza mene stoji više stotina hiljada ljudi, mi bismo rat zaustavili. Naprotiv, kod većine gradjana postojao je konzensus da se taj rat, prećutno, prihvati. Ja sam jako razočarana u one koji nisu bili spremni da vide šta će se  dogoditi… ”/”Ljiljan”,7-14.januara ‘98/

Dramaturg i pisac Vida Ognjenović saopštava da “ukoliko se medjusobno ne istrebimo ovako iscrpljeni i gladni, doći ćemo  verovatno pod neki protektorat, ali pošto se nijedna uredjena država neće grabiti za ovu kombinaciju vašarišta i minskog polja , uzeće nas neka mafijaška grupa kao bazen za pranje novca i filijala za šverc, falsifikovanje i kriminal”. Reditelj i pisac Lazar Stojanović piše da “još ljudi ne žele da procene učinjeno zlo”, da “ljudima još godi da im se kaže da je sve to jedan galimatijas, da je drekavac iz mraka kriv za ovaj rat i da ne možemo mi da znamo kakve su nas sile bacile u nesreću”, da mu sve to “mnogo liči na izjave sadašnjeg  predsjednika Jugoslavije po potpisivanju Dejtona da smo svi mi izgubili ovaj rat”, a očigledno je da su Hrvatska i BiH dobili rat, a “on ga je izgubio, a rata ne bi ni bilo da ga on nije poveo /”Vreme”, 1o januara ’98/.

Pravoslavlje i komunizam

                            Tako je to bilo tokom rata i poratnih godina, tako je to i sada početkom 2ooo, nakon bezglavog napuštanja Kosova i zaklinjanja svih redom, uz referendum, da će radije dati život nego napustiti “svetu srpsku zemlju”, u ratu u kojem je “na nebu vodjen i dobijen kopneni rat”,kad se zaraćene vojske nisu susrele oči u oči , prsa u prsa, kad vojska sa tri prsta” nije mogla da pokaže ni živog ni mrtvog pilota alijanse, kad se dogodilo čudo ratnog tehničkog savezničkog dostignuća.

                    I može li se nakon svega očekivati da Srbija, poput Hrvatske, krene putem demokratizacije, da razum nadvlada “probudjeni duh barbarogenija”, da se odgonetne šta je u osnovi neodoljive potrebe da se nestane u masi, postane samo broj, kakva to “moćna hipnotizirajuća sila tako, gotovo preko noći, menja ljude?”

                     Neka nam u tome pomogne teatrolog i prevodilac, esejista “fascinirajućeg intelektualnog estetskog opsega” Mirjana Miočinović u članku “Užas izgubljenih kriterija” u podgoričkom nedeljniku “Monitor” 1o. septembra 1999:”Danas nam je, naravno,svima jasno da je komunistička nomenklatura, ne samo u Srbiji, već i ostalim republikama, imala ne samo svoju ličnu nacionalističku podlogu, nastalu iz nacionalnih surevnjivosti na nivou karijera, već i svoje pripravne nacionalističke udarne čete, jer tako brza transformacija komunista u nacionaliste i to naglo i ničim sputavano bujanje najekstremnijih oblika nacionalizma,naprosto ne bi bili mogući. No, u Srbiji je to bilo najizrazitije, već iz toga što je srpske komuniste i nacionaliste zbližavala duboka netrpeljivost prema Zapadu i njihovo rusofilstvo. Bio je to, i do dana današnjeg ostao, smrtonosni spoj pravoslavlja i revolucionarnog mita.”

                                            Grijehovi i izdaje

 Pravoslavni i revolucionarni mitovi spleteni su i okrunjeni milionskim saborom srpskog svijeta na Gazimestanu 28. Juna 1989.

 “Car Lazare, nisi imo sreće, da se Slobo pokraj tebe šeće”, pjevala je milionska masa na Gazimestanu, na Vidovdan, dok se vožd svekolikog srpstva Slobodan Milošević “s neba” helikopterom spuštao na svetu srpsku zemlju, među ljude koji su u svojoj mitologiji vjerovali u sudbinu, u nešto što je unaprijed određeno.Tako je Lazaru suđeno  “teškom kletvom da povede Srbe u boj”’ ali da se “pre toga opredeli za carstvo nebesko”, Milošu Obiliću “da Turci otkriju gde mu je junaštvo, Vuku Brankoviću da izda, braći Jugovićima da nijedan ne preživi, pa otud Kosovo više nije bilo verovanje, ta sudbina je bila istorija…”

                                “ Istorija” je bilo i to “da našim precima ponositost nije dozvoljavala da priznaju da su nas Turci svojim junaštvom pobedili”, pa su poraz najpre objašnjavali usudom,kaznom Božjom grehova naših radi, a kasnije izdajom.”

Egzaltiranu masu, zagledanu u svoje novo božanstvo, nije nikad, pa ni tad, zaokupljala misao “zašto se baš ljaga izdaje ustalila na Vuku Brankoviću, koji se, prema savremenim izvorima, časno držao na Kosovu”, da li je tačna dosta uvjerljiva pretpostavka dr Rade Mihaljčića u njegovoj studiji “Boj na Kosovu”: “Vuk Branković je najistaknutija ličnost koja je preživjela kosovsku pogibiju.On se prema tome nije opredijelio za carstvo nebesko. Sama po sebi ova činjenica mogla je da bude izvor podozrenja… U predanju se puna dva veka tragalo za vinovnikom kosovske pogibije, a kada je najpogodnija ličnost pronađena, ljaga izdaje konačno se na njoj zaustavila”.

                                     Neprekidne kolone hodočasnika vraćale su se zadovoljne sa Gazimestana, jer za to zadovoljstvo - sjećanje na Kosovo - bile su dovoljne samo dvije voždove rečenice, izrečene 28. Juna 1989. Godine : “Šest stoleća kasnije, danas, opet smo u bitkama i pred bitkama. One nisu oružane, mada ni takve još nisu isključene.” Ponesen zanosom milionskog sabora, najuticajniji srpski dnevnik objavio je sutradan članak knji`evnika Radomira Smiljanića “Momo Kapor je imao pravo”, u kome je, “razrađujući” privredne i druge mogućnosti Srbije, napisao : “Moj kolega i prijatelj, književnik Momo Kapor je s pravom izjavio u “Grafitu” da će Srbija s ovim rukovodstvom i patriotizmom srpskog naroda i svih njenih građana za pet godina biti Švajcarska! I ja u to čvrsto verujem.”

                                     Da li je Srbija i ove dvijehiljadite godine i dalje začarana kosovskim mitovima, da li vidi demokratske horizonte ?

                                      Umjesto odgovora, samo toliko : Postoji film “Mefisto” i roman Klausa Mana po kojem je film snimljen. Na kraju filma i romana Mefisto dolazi na jedan veliki stadion gdje se kliče fašizmu i kaže “Bože, šta je ovo ? Ja sam hteo da glumim.” Okasnjelo priznanje zakrvljeni narod nije čuo. Zemlja je već gorjela, bačena na deponiju svjetskog otpada” ( Opoziciono glasilo “Srpska reč”, 18.januara 1993.godine).